تنظیم دقیق قراردادها و پیشبینی راهحلهای قانونی برای اختلافات احتمالی، یکی از مهمترین مسائل در دعاوی حقوقی است. یکی از مهمترین این پیشبینیها شرط داوری در قرارداد است که به طرفین اجازه میدهد در صورت بروز اختلاف، حلوفصل آن را بهجای دادگاههای عمومی، به یک داور یا هیئت داوری بسپارند. این شرط میتواند روند رسیدگی را کوتاهتر و کمهزینهتر کند و از پیچیدگیهای دعاوی طولانی در دادگاهها جلوگیری نماید. استفاده از مشاوره وکیل در تهران کمک میکند تا این شرط بهصورت قانونی و بدون ایراد در قرارداد گنجانده شود. خانم مریم جلالی بهعنوان بهترین وکیل کیفری در غرب تهران میتواند در این مسیر بهترین راهنما باشد.
آشنایی با نحوه داوری انواع قراردادها
داوری به عنوان یک روش جایگزین برای حل اختلافات و دعاوی حقوقی، انواع مختلفی دارد که هر کدام ویژگیها و شرایط خاص خود را دارند. در ادامه به معرفی دو نوع نحوه داوری در قراردادها میپردازیم:
1. داوری اختیاری:
در داوری اختیاری، طرفین قرارداد اختیار دارند که داور یا داوران مورد نظر خود را انتخاب کنند. این نوع داوری به معنای توافقنامه داوری است که توسط طرفین قرارداد تنظیم میشود. در این توافقنامه، شرایط و مقررات مربوط به داوری، شیوه انتخاب داور یا داوران،و روش اجرای فرایند داوری تعیین میشود. توصیه میشود که در قرارداد اصلی به شرایط قرارداد داوری اشاره شده و توافقنامه داوری به عنوان بخشی از قرارداد اصلی ضمیمه شود. این کار باعث میشود که در صورت فسخ قرارداد اصلی، شرط داوری مستقل و اعتبار داوری حفظ شود. علاوه بر این، معمولاً سه نفر به عنوان داور انتخاب میشوند تا از مشکلات یا اختلافات احتمالی با داور پیشگیری شود.
2. داوری اجباری:
در داوری اجباری، دادگاه مسئلهای را با توجه به موضوع مورد اختلاف به داوری ارجاع میدهد. این نوع داوری تنها با دستور قانونگذار مورد استفاده قرار میگیرد و طرفین قرارداد نمیتوانند به صورت ارادی به این نوع داوری دست پیدا کنند. در این حالت، دادگاه تصمیم میگیرد که اختلاف مورد بررسی را به داوری ارجاع دهد و داور یا داوران مربوطه به تصمیمگیری در مورد اختلافات مشترک طرفین میپردازند.
مفهوم شرط داوری در قراردادها
شرط داوری چیست؟ شرط داوری یکی از بخشهای مهم در بسیاری از قراردادهاست که بهموجب آن طرفین توافق میکنند اگر اختلافی میانشان بهوجود آمد، موضوع اختلاف را از طریق داوری حلوفصل کنند. این شرط میتواند بهعنوان یکی از شرایط داوری در قراردادها بهطور مستقیم در متن قرارداد درج شود یا در قالب توافقی جداگانه بهصورت قرارداد داوری تنظیم گردد. در این حالت، حتی اگر قرارداد اصلی منحل یا فسخ شود، اعتبار شرط داوری باقی خواهد ماند و طرفین باید اختلافاتشان را از طریق داور منتخب یا هیئت داوری حل کنند.
- تراضی و ارجاع موضوع به داور در قرارداد: یکی از مهمترین شروط داوری، رضایت طرفین به ارجاع اختلاف به داور یا داوران است. این شرط میتواند بهصورت کتبی یا حتی شفاهی در قرارداد ذکر شود. با این توافق، طرفین متعهد میشوند که پیش از طرح دعوا در دادگاه، ابتدا موضوع را از طریق داوری پیگیری کنند.
- شفافیت موضوع داوری: طبق ماده ۴۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی، موضوعی که قرار است به داوری ارجاع شود باید بهطور دقیق و شفاف مشخص گردد. این امر باعث میشود روند رسیدگی روشن باشد و داور یا داوران بتوانند اختلاف را با جزئیات کافی بررسی کنند.
- تعیین مدت رسیدگی داوری: یکی دیگر از شرایط داوری در قراردادها تعیین مدت مشخص برای انجام داوری است. طرفین میتوانند مدتزمانی متناسب با موضوع اختلاف تعیین کنند. در صورت نیاز، این مدت با توافق طرفین قابل تمدید خواهد بود.
- انتخاب داور در قرارداد: گاهی در متن قرارداد، طرفین شخص خاصی را بهعنوان داور تعیین میکنند یا نحوه انتخاب داور را مشخص مینمایند. اگر یکی از طرفین از معرفی داور خودداری کند، طرف مقابل میتواند با مراجعه به دادگاه یا با کمک وکیل در غرب تهران، تعیین داور را درخواست کند.
- فرآیند رسیدگی و رأی داور: داوران باید جلساتی برگزار کنند تا طرفین بتوانند مدارک و دفاعیات خود را ارائه دهند. رأی داور باید مستند، شفاف و کامل باشد و دلایل قانونی تصمیمگیری را دربر گیرد.
- ابطال رأی داوری: در شرایطی که رأی داور با قوانین یا مفاد قرارداد مغایرت داشته باشد یا تخلفی در رسیدگی رخ دهد، طرفین میتوانند به دادگاه مراجعه کرده و ابطال رأی داور را بخواهند.
داشتن یک وکیل کیفری در تهران میتواند به طرفین کمک کند تا شرط داوری را درست تنظیم کرده و در صورت بروز اختلاف از حقوق خود به بهترین شکل دفاع کنند. اگر به دنبال استفاده از تجربه یک وکیل حرفهای هستید، مریم جلالی میتواند در این مسیر همراه مطمئنی برای شما باشد.
اهمیت رای داوری در قراردادها
در روند تجارت و انعقاد قراردادها، یکی از موارد حیاتی حل و فصل اختلافات است. اما معمولاً این اختلافات میتوانند منجر به پیچیدگی زیادی شوند که نه تنها زمان بسیاری را میگیرد، بلکه ممکن است هزینههای قابل توجهی را هم برای طرفین به همراه داشته باشد. به همین دلیل، شرط داوری در قراردادها به عنوان یک ابزار مهم در رسیدگی به اختلافات مطرح میشود. از اهمیت شرط داوری در قراردادها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. سرعت و کارایی: رسیدگی به اختلافات از طریق داوری معمولاً سریعتر از رسیدگی به دعاوی در دادگاههای عمومی است. این امر باعث میشود که اختلافات سریعتر و با کمترین هزینه ممکن حل شوند.
2. انعطاف پذیری: در داوری، طرفین میتوانند از قوانین و رویههای خاصی برای رسیدگی به اختلافات خود استفاده کنند. این امکان به طرفین اجازه میدهد تا فرایند را به شکلی انتخاب و سفارش دهند که با نیازها و شرایط خاص خود هماهنگ باشد.
3. محرمانگی: فرآیند داوری معمولاً در خصوصیت برگزار میشود و به طرفین این امکان را میدهد که جزئیات اختلافات خود را خصوصی نگه دارند و از افشای آن به جمعیت عمومی جلوگیری کنند.
4. تخصص و دانش: طرفین میتوانند داورانی متخصص و حرفهای را در زمینه موضوع اختلافات خود انتخاب کنند. این امر باعث میشود که تصمیمات گرفته شده توسط داوران، بر اساس دانش تخصصی و تجربیات ویژه آنها باشد.
5. قابلیت اجرا: تصمیمات داوری، به عنوان رای قابل اجرا در نظام قضایی مورد تایید قرار میگیرند و به راحتی بدون نیاز به فرآیندهای زمانبر و پیچیده دادگاهی قابل اجرا هستند.
در کل، اهمیت داوری در قراردادها به عنوان یک روش موثر و کارآمد برای حل و فصل اختلافات، به دلیل این مزایا و مواردی که برای طرفین فراهم میکند، بسیار حائز اهمیت است.
قوانین داوری در قراردادها
در قانون آیین دادرسی مدنی ایران، مواردی مربوط به داوری در قراردادها وجود دارد که طریقه اجرای داوری و شرایط آن را تعیین میکنند. این مواد در جهت ارتقاء روابط تجاری و کاهش اختلافات در میان طرفین عمل میکنند. ماده داوری در قراردادها شامل:
ماده 454: این ماده به تراضی طرفین در قراردادها و امکان ارجاع اختلافات به داوری اشاره دارد. طبق این ماده، کلیه اشخاصی که اهلیت اقامه دعوا دارند، میتوانند با توافق یکدیگر، منازعه و اختلاف خود را، سراسری یا در هر مرحلهای از رسیدگی، به داوری ارجاع دهند. این توافق میتواند به صورت کتبی یا شفاهی صورت گیرد.
ماده 455: این بند داوری در قراردادها به توافق معاملان برای ارجاع اختلافات به داوری میپردازد. طبق این ماده، متعاملین میتوانند در قرارداد یا توافقنامه جداگانه، توافق کنند که در صورت بروز اختلاف بین آنان، به داوری مراجعه کنند و داور یا داوران خود را قبل یا بعد از بروز اختلاف تعیین نمایند. توضیح: طبق این ماده، طرفین میتوانند انتخاب داور یا داوران را در تمامی موارد مربوط به داوری به شخص ثالث یا دادگاه واگذار کنند.
نقش داوری در قراردادها
همانطور که اشاره شد داوری در قراردادها نقش بسیار مهمی دارد و میتواند به عنوان یک مکمل قانونی و فرآیند جایگزین برای رسیدگی به اختلافات میان طرفین در نظر گرفته شود. این فرآیند، با توجه به اختیارات و صلاحیتهای داور یا داوران مورد نظر، میتواند به حل و فصل سریع و موثر اختلافات کمک کند. اهمیت قرارداد داوری در تعیین مواردی که به داوری ارجاع داده میشود، از آنجایی است که اگر داوران خارج از محدوده توافق شده در قرارداد داوری اظهار نظر کنند، رای آنها قابل ابطال است. برای جلوگیری از این موضوع، سازمانهای داوری شرایط و محدودیتهای مربوط به داوری را در قراردادها یا در سایتهای خود مشخص میکنند. این شرایط میتوانند شامل مواردی مانند تعیین تعداد داوران، صلاحیتهای داوران، روش انتخاب داوران و موارد مشابه باشند. اما برای اطمینان از صحت و اثربخشی این شرایط، بهتر است با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا قرارداد داوری شما به درستی تنظیم شود و هیچ موضوعی خارج از توافق داوری باقی نماند.
موراد از بین رفتن یا زوال داوری
زوال داوری زمانی به وقوع میپیوندد که شرایط خاصی اتفاق بیفتد که موجب از بین رفتن یا پایان دادن به فرآیند داوری میشود. برخی از مواردی که میتوانند منجر به زوال داوری شوند عبارتند از:
1. توافق کتبی طرفین به عدم داوری: اگر طرفین در طول فرآیند داوری به توافق کتبی درباره عدم ادامه داوری برسند، این موضوع میتواند منجر به زوال داوری شود.
2. فوت یا حجر یکی از طرفین دعوا: در صورتی که یکی از طرفین در حین فرآیند داوری فوت کند یا به دلایلی نتواند در فرآیند داوری شرکت کند، این موضوع میتواند به زوال داوری منجر شود. اگر این اتفاق پیش از صدور رای اتفاق بیفتد، زوال داوری رخ میدهد.
3. ورشکستگی یکی از طرفین دعوا: اگر یکی از طرفین دعوا ورشکست شود، ممکن است زوال داوری رخ دهد؛ زیرا طرف ورشکسته ممکن است نتواند در فرآیند داوری شرکت کند یا موظف به توقف ادامه دادگاهی شود.
4. از بین رفتن موضوع داوری: اگر موضوع ارجاع داده شده به داوری منتفی شود یا از بین برود، دیگر ادامه فرآیند داوری امکانپذیر نخواهد بود و داوری به پایان میرسد.
5. عدم صدور رای در مدت تعیین شده: داور باید طی مدت تعیین شده یا توافق شده به موضوع دعوا رسیدگی کرده و رای خود را صادر کند. اگر این اتفاق در مدت مقرر ندهد و طرفین هم توافق نکنند که به داور دیگری مراجعه کنند، داوری زایل شده و موضوع به دادگاه سپرده میشود.
6. صدور حکم مبنی بر ابطال رای داور: اگر دادگاه حکمی صادر کند که رای داوران را باطل و نامعتبر اعلام کند، داوری منحل شده و موضوع به دادگاه برمیگردد.
نمونه شرط داوری در قرارداد
همانطور که اشاره شد یکی از راهکارهای مهم برای حلوفصل اختلافات قراردادی بدون مراجعه مستقیم به دادگاه، استفاده از بند داوری در قرارداد است. این بند باعث میشود در صورت بروز اختلاف، موضوع از مسیر داوری و با سرعت و هزینه کمتر پیگیری شود. شرط داوری در قرارداد وکالت یا هر قرارداد دیگری میتواند با توجه به موضوع قرارداد تنظیم شود. در ادامه یک نمونه شرط داوری در قرارداد را میخوانید:
متن شرط داوری در قرارداد
کلیه اختلافات، دعاوی و مسائل ناشی از این قرارداد یا مرتبط با آن، از جمله موضوعات مربوط به اعتبار، انفساخ، فسخ، تفسیر، اجرا یا نقض مفاد قرارداد، بر اساس این ماده داوری در قراردادها به داوری ارجاع میشود. در همین راستا، طرفین توافق مینمایند که خانم/آقای … فرزند … به شماره شناسنامه … و کد ملی … با نشانی … و شماره تماس … و ایمیل … بهعنوان داور اصلی انتخاب گردد. داور با امضای این قرارداد، مسئولیت داوری را پذیرفته و متعهد است طبق قوانین جاری کشور، مفاد قرارداد، عرف تجاری و ضوابط صنفی، موضوع را رسیدگی و رای خود را صادر کند.
چنانچه داور اصلی به هر دلیل امکان انجام داوری را نداشته باشد، خانم/آقای … فرزند … به شماره شناسنامه … و کد ملی … با نشانی … و شماره تماس … و ایمیل … بهعنوان داور علیالبدل انتخاب خواهد شد تا وظایف داور اصلی را طبق شرایط فوق انجام دهد.
این بند داوری در قرارداد یک توافق مستقل از قرارداد اصلی محسوب شده و حتی در صورت فسخ یا انحلال قرارداد، همچنان لازمالاجرا خواهد بود. داور مکلف است حداکثر ظرف ۱۰۰ روز کاری از تاریخ دریافت درخواست یکی از طرفین، اقدام به رسیدگی و صدور رأی نماید. تمامی ابلاغیهها و آرای داوری از طریق نشانی و ایمیلهای اعلامی طرفین در ذیل این قرارداد معتبر خواهد بود و تشخیص نحوه ابلاغ رأی بر عهده داور است.
حقالزحمه داور معادل … ریال تعیین میشود که پرداخت آن بر عهده شخص محکوم خواهد بود.
نشانی طرف اول: … / ایمیل: …
نشانی طرف دوم: … / ایمیل: …
امضاء و اثر انگشت داور
امضاء و اثر انگشت طرف اول
امضاء و اثر انگشت طرف دوم
این نمونه شرط داوری در قرارداد میتواند برای قراردادهای مختلف، از جمله قراردادهای وکالت، پیمانکاری، مشارکت و… مورد استفاده قرار گیرد. در تنظیم چنین شروطی بهتر است از مشاوره یک وکیل مجرب مانند مریم جلالی کمک بگیرید تا تمام ابعاد حقوقی و قانونی آن رعایت شود.
آیا شرط داوری در قراردادها را میتوان ابطال کرد؟
در پاسخ به این پرسش باید گفت که بهطور کلی شرط داوری در قرارداد تا زمانی معتبر است که قرارداد اصلی صحیح باشد. اگر اصل قرارداد به دلایلی باطل اعلام شود، طبیعتاً بند داوری در قرارداد هم اعتبار خود را از دست میدهد. هدف این شرط، تسریع در حلوفصل اختلافات و جلوگیری از اطاله دادرسی است؛ چرا که داوران موظفاند در بازهای مشخص (معمولاً سه ماهه) رأی خود را صادر کنند. این زمان فقط با رضایت طرفین قابل تمدید است و در مقایسه با دادگاههای عمومی، زمان رسیدگی بسیار کوتاهتر خواهد بود.
حق الزحمه داوری در قراردادها
حقالزحمه داوری در قراردادها یکی از نکات مهم و کاربردی در تنظیم شرط داوری در قرارداد است. معمولاً در متن قرارداد یا بند داوری در قرارداد، مبلغی بهعنوان دستمزد داور تعیین میشود که طرفین بر اساس توافق، پرداخت آن را بر عهده میگیرند. در بیشتر موارد، این هزینه به عهده شخصی است که رأی داوری علیه او صادر میشود. مبلغ حقالزحمه داوری باید متناسب با پیچیدگی موضوع اختلاف، مدتزمان رسیدگی و میزان تخصص داور باشد. همچنین نحوه پرداخت آن (نقدی، اقساطی یا بعد از صدور رأی) هم در قرارداد ذکر میشود. شفاف بودن این بند باعث میشود اختلافات احتمالی درخصوص هزینهها به حداقل برسد. بهتر است پیش از امضای قرارداد، با مشورت یک وکیل متخصص مانند مریم جلالی جزئیات مربوط به حقالزحمه داوری دقیق مشخص شود تا در فرآیند اجرای داوری مشکلی ایجاد نشود.
